Hidrosefaliyanın Yaranması

 In Hidrosefaliya

Hidrosefaliya Nədir?

Ümumiyyətlə hidrosefaliya, kəllə içindəki suyun miqdar olaraq artması halları göstərir və ilk ağla gələn baş böyüməsidir. Beynimizin içində, bir-biri ilə əlaqəli olan mağaralar deyə biləcəyimiz boşluqlar vardır. Biz bunlara “mədəcik” və ya “qarıncıq” deyirik. Bunların ən böyüyünü isə “yan mədəcik” təşkil edir. Beynimizin içindəki suyu, bildiyimiz su kimi düşünmək səhv olar. Bu su dediyimiz “beyin-onurğa” mayesidir və bir çox funksiyaya malikdir. Ən mühüm vəzifəsi isə; Beynimizə təsir edəcək şiddətli toqquşmalarda beyni qorumasıdır. Bu mayedə qandakı kimi qidalandırıcı maddələr də olur. Beyin onurğa mayesinin (BOS) böyük bir əksəriyyəti, mədəciklərdəki yosunumsu bir orqan olan koroid pleksuslarda hazırlanarkən, bir qismi də beyin toxuması və onurğada yaranır. Yosuna bənzəyən koroid pleksuslartüm mədəciklərdə yerləşməkdədir və əsas olaraq BOS istehsalından məsuliyyət daşıyırlar. Gündə təxminən yarım litr BOS istehsal edilir və eyni miqdarda da sorulur.
Hər iki tərəfdə olan yan mədəciklərdəki BOS kiçik bir pəncərə ilə (foramen Monro) beynin ortasında yerləşən üçüncü mədəciklərə axır və daha sonra incə və 1 sm uzunluğundakı bir kanal ilə dördüncü mədəcik adlanan digər bir boşluğa doğru davam edir. Bu axın onurğa mərkəzinə qədər davam edir. Dördüncü mədəciklərdəki dəliklərdən çıxan BOS onurğa ətrafında və beyin ətrafında dolaşaraq bəyin səthindəki böyük toplardamarlara xüsusi liflər (araknoid villus) sayəsində sorularaq qayıdır.Deməli bundan sonra hidrosefaliyanı anlamaq daha asan olacaq. Hidrosefaliyanın elmi tərifi: Beyin boşluqlarının (mədəciklərinin) genişlənməsilə yanaşı beyin-onurğa mayesinin təzyiq və miqdarında artmadır.

Hidrosefaliyanın Yaranmasına Nə Səbəb Olur?

Mövcud xəstələrin demək olar ki, böyük əksəriyyətində hidrosefaliya, beyin onurğa mayesinin dövran yolundakı hər hansı bir nöqtəsindəki zəifləməyə bağlı olaraq yaranır. Tutulma mədəcikləri bir birinə bağlayan dəliklər və ya kanalda olduğu kimi, sorulmanın olduğu son məqamda da ola bilər. Bu tutulmanın səbəbi,kəllə zərbəsi, infeksiya ya da şiş ola bilər.
Hidrosefaliyanın səbəblərini kongenital yəni “anadangəlmə” və ya sonradan inkişaf edən “sonradan qazanmaq” olaraq da ikiyə bölmək olar. Anadangəlmə hidrosefaliya miyelomeningosel kimi xəstəliklərlə birlikdə görülə bilər. Edinsel hidrosefaliyanın inkişafının də üç səbəbi ola bilər:
Birincisi; Beyin onurğa mayesinin həddən artıq istehsalıdır. Bu adətən bir şiş səbəbilə ola bilər.
İkincisi; Beyin onurğa mayesinin dolandığı yollarda bir tutulma görülə bilər.Tutulmanın səbəbi, menengit-ansefalit kimi infeksiyalar, travmaya bağlı qanamalardır. Maye axınının qarşısının alınması ilə bağlı yaranan bu cür hidrosefaliyanı zamanda “non-kommunikasiya” (əlaqəsi olmayan hidrosefaliya) olaraq da adlandırılır.
Üçüncü səbəb isə; Beyin-onurğa mayesinin sorulmasında bir pozğunluq olmasıdır. Bu cür hidrosefaliyada “kommunikasiya” (əlaqənin qorunduğu) hidrosefaliya olaraq adlandırılır.

Hidrosefaliyanın səbəblərini qısaca olaraq sadalamalı olarsaq;

-Spina Bifidaya da miyelomeningosel (onurğanın ana bətnində bağlanmayıb açıq qalması)
-Üçüncü mədəcik ilə dördüncü mədəcik arasındakı su kanalı darlığı-tutulması (Akueduktus darlığı-tutulması)
-Beyincik və ya beyin saplağının kəllə sümüyündən onurğa kanalına yırtıqlaşması (Chiari malformasyonları)
-BOS yollarını daraldan və ya tıxayan içi maye dolu kisəciklər (Araknoid kistlər)
-Beyin, beyincik və beyin sapı şişləri
-Menengit və bənzəri infeksiyalar sonrası
-Beyin boşluqları içinə və ya beyin pərdəsi altına qanaxmalar sonrası
-BOS ifraz edən orqanın şişi
-Qanaxma, infeksiya və ya iltihab sonrası beyin qılafı altında BOS axımının əngəllənməsi
-Genetik və ya ailədən keçmə hidrosefaliya
kimi qarşımıza çıxa bilər.
-Hidrosefaliyanın tapıntıları uşağın yaşına və beyin-onurğa mayesinin artma dərəcəsinə görə dəyişə bilər.

Hidrosefaliyanın Əlamətləri Nələrdir?

– Əvvəl ətrafında böyümə,kəllə daxili təzyiqin artmasına bağlı baş ağrısı
– Əmgəkdə genişlənmə və gərginlik,Bulanma, Qusma və Kilo itkisi
-İnce- kəskin bir səslə ağlama Cüt görmə Məktəb uğurunda düşmələr
-Başdakı damarların görünməsi,Narahatlıq, Tarazlığı təmin etməkdə problemlərin olması,Görmə qüsurları
-Gözlərdə batan günəş mənzərəsi (gözlərin yuxarıya doğru baxmaması),Nitq və yerimə geriliyi

Hidrosefaliyanın Müalicəsi Necədir?13382018034fc356cb66341

Hidrosefaliyanın erkən dövrdə müəyyən edilməsi müalicə baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Günümüzdə hidrosefaliya müalicəsinin planlaşdırması;
Tutulma səbəbi şiş isə buna qarşı bir tədbir görülə bilər, ya da toplanan artıq maye, bədənin başqa bir yerindən sorulacaq şəkildə uyğun bir yol ilə idarə edilir. Bu istiqamətləndirmə prosesi isə “şunt” adlanan cihazlar sayəsində tətbiq edilir.
ŞUNT: Silikon bir borucuqdan ibarətdir və bunun qalınlığı bir qələm içindəki mürəkkəb qoyulan plastik borucuq qədərdir. Şunt üç hissədən ibarətdir:
1.Ventikulyar (qarın içinə yerləşdirilən) kateter (borucuq)
2.Qapaq (nasos)
3.Distal (qapaq və ya nasosdan sonra davam edən qarın boşluğuna və ya ürəyə gedən) kateter (borucuq)
Qapağın xüsusiyyəti, vahid istiqamətə doğru BOS axımına yol verməsidir. Uşaqdakı mövcud problemlərə görə seçilə biləcək müxtəlif şunt sistemləri vardır.

Ventrikulo-Peritoneal (VP) Şunt: Burada, kəllə içindəki artıq maye, dəri altından qarın boşluğuna istiqamətləndirilir. Maye qarın pərdəsi tərəfindən sorulur. Bunu masa üstündəki suyu udan kağız salfetə bənzətmək olar. Yan qarın içinə yerləşdirilən balon, boyun və gövdədən dəri altından keçirilərək qarın boşluğuna istiqamətləndirilir. Tətbiq edilməsi sadədir və tutulma olanda düzəldilməsi daha asandır. Sistemə kəllə içindəki mayenin təzyiqinin müəyyən həddi aşdıqda işləməsini təmin edən bir qapaq əlavə olunur. Cərrahın seçiminə görə lazım gəldiyində BOS almağa yarayan və pompalama əməliyyatını həyata keçirən nasos da əlavə etmək olar. Xülasə, qapaqlar yüksək, orta və aşağı təzyiqlidir. Bütün dünyada ən çox üstünlük verilən şunt tipi ventrikulo-peritoneal şuntdur. Digər şunt üsullarına görə problemləri həm daha az görülür, həm də daha az təhlükəlidir.
Ventrikulo-Atrial (VA) Şunt: Artıq maye qarın yerinə, ürəyə gedən toplardamardan birinə istiqamətləndirilir. Damarlardakı qanın geriyə gəlməsini qarşısını almaq məqsədilə, tək istiqamətli qapaq (nasos) sistemi lazım olub, nasosdan sonra davam edən nazik bir plastik borucuq ürəyə gedən bir toplardamar içində ürəyin sağ qulaqcığına qədər irəlilədilir. Komplikasiyalarının ventrikulo-peritoneal şunta nisbətən daha ciddi olması (əlaqədə olan damarda yaralanma, tutulma, xroniki infeksiya) və yenilənməsinin olduqca çətin olması səbəbindən daha az üstünlük verilir. Günümüzdə əgər qarın içində bir problem var isə VP şunta alternativ olaraq VA şuntdan istifadə edilməkdədir.

Ventrikulo-plevral (VPL) Şunt: Bu üsulda beyin içindəki maye, borucuq və qapaq vasitəsi ilə ağciyərin ətrafında yerləşən zərin (plevra) iki yarpağı arasına boşaldılır. VP şuntun tətbiq olunmadığı hallarda ventrikulo-plevral şunt tətbiq edilməsi düşünülən digər bir üsuldur. Ventrikulo-plevral şunt 5, ya da 6 yaşından kiçik uşaqlarda tətbiq olunmaz. Çünki yığılan maye ağciyərlərə təzyiq edib tənəffüs çətinliyi yarada bilər. Bu metodun uyğun olmadığı hallar isə; Döş boşluğunda bir başqa səbəbə aid maye yığıntısının olması və bu səbəbdən tənəffüs problemləri olanlar, döş qəfəsinin kiçik və sorma sahəsinin dar olması səbəbindən kiçik uşaqlar, böyrək-ürək çatışmazlığı olan xəstələrdir.
Lumbo-Peritoneal (LP) Şant: Lumbo-peritoneal şuntlar, kommunikasiya (əlaqənin qorunduğu) hidrosefaliyaların müalicəsində istifadə edilə bilər. LP şuntlar geniş olaraq qəbul edilmiş bir üsul deyil və uzun dövrdə ventrikulo-peritoneal şuntla arasında müvəffəqiyyət fərqlərini müqayisə etmək mümkün deyil. Beldəki fəqərələr arasındakı onurğa qılafı içindəki BOS, bu pərdə içinə yerləştirilən bir kateter vasitəsi ilə qarın boşluğuna tökülür.
Lumbo-peritoneal şuntun bir mənfi cəhəti;Gec ortaya çıxan, uzun müddət davam edən, beyinciyin alt tərəfində badamcığa bənzər kiçik dairəvi hissədə yırtıq yaranması (xroniki semptomatik beyincik tonsillər herniasiyası) riskidir.

Bütün şunt üsullarında da, uşağın inkişafı zamanı çatışmamazlıqlar ortaya çıxdığı an düzəliş (reviziya) dediyimiz, şuntun yenilənməsi və problemlərin əməliyyatla aradan qaldırılması lazımdır.
Bir sözlə; Müxtəlif avtomobil modelləri kimi şuntun da növləri və modelləri vardır. Ancaq hamısı eyni məqsəd üçün istifadə edilir. Hansı şunt tipinin seçiləcəyi isə, həkimin üstünlüyünə və xəstənin problemlərinə görə müəyyənləşdirilir.
Şunt taxılması prosesi qısa və çətin olmamasına baxmayaraq, əməliyyatda sterilləşdirilmiş şərtlərdə və ümumi anesteziya (yatırdılaraq) altında keçirilən bir prosesdir. Şunt taxılması prosesindən sonra uşaq, şuntun işləməsinə nəzarəti və yarana biləcək anesteziyanın yan təsirlərinə qarşı xəstəxanada yatırılır.

Recent Posts
Showing 30 comments
  • Fuad Nəzərov

    Salam. Hidrosefaliya xəstəliyi neyrocərrahiyyə bölümünə aidddir. Onun üçün siz neyrocərrahiyyə institutuna müraciət edin. Sağ olun

  • Seymur

    Salam Fuad Hekim. Dostunmun bacisi qizinda siz yuxardia qeyd etdiyiniz Hidrosefaliya xestesidir. Usagin 7 yasi var. Hara apaririq mualicesini tapa bilmirik. Siz bize bu isde komeklik ede bilersinizmi.

  • Fuad Nəzərov

    Sizdən xais edrəm likval kista cox qorxuludu necə mualicə oluna bilər varsa yazin nolar

  • sabuhi

    Salam fuad dr.menim övıadim iki yaşa yaxindir ve hidrosefaliden türkiyede emeliyyat olub.indi bir problemi arada qic olur çaresi nedir.

    • Fuad Nəzərov

      Salam. Bəli çarəsi var. Onun üçün sizə nevropatoloq xüsusi preparatlar təyin etməlidir. Sağ olun

  • Anonim

    Salam aleykum.menim oglum dogulanda travmayla dogulub.hekimlerimizin her zamanki savadsizliqina gore.beynine qan sizib.hidrosafaliyadir hem de serebral iflicdi.basinin dord defe suntunu deyisdirmisik.ikisi azerbaycanda ikisi isvecde.menim oglum iki yas alti ayliqdi.men tecrubeli ana kimi deye bilerem ki bu xesteliyin caresi yoxdu.

    • Fuad Nəzərov

      Salam. Bir ana kimi uşağınızın sağlamlığı ilə belə ciddi məşqulsunuz. Ona görə də məhs həyatda yaşayır. Sağ olun

  • Nihan Agalarova

    Hamiləliydə xəbər tutduqki uşağın beyninə su yığılıb uşaq artıq 6aylığ onun yaşama ehtimalı,çarəsi varmı???

  • zəriş

    Hamiləliydə körpənin beyninə su yığılıb bunun çarəsi varmı?

    • Fuad Nəzərov

      Salam. Hydrosefaliya ana bətnində ağır olan patologiyadır, Diaqnoz qoyulması çox ciddi və məsuliyyət tələb edir. Konservativ və ya operativ yolla müalicə aparıla bilər. Sağ olun

  • nigar

    doctor salam narahat edirem.cavablandirmadiniz axirinci yazdiqlarimi.sizi suallarimin coxlugile bezdirdim bilirem bagislayin.sag olun.

  • nigar

    Cox sag olun.doktor bunun eseb ve ya mikrobla bir elaqesi ola biler?men cox nigaranam.ve cox qorxuram.genetik analiz vermisdim temiz idi sukur.nesilde de bele bir sey olmayib.dolyani su cox ve bulaniq idi.bu mikrob var demekdi?cunki abort eden hekim bele demisdi.doktor men hamileliyin ilk heftesinde fastadol qebul etmisdim 6 eded bir defeye.bilmirdim hele hamile oldugumu.bundan da ola biler?xahis edirem etrafli cvb yazin da hekim.cox sag olun

    • Fuad Nəzərov

      Salam, Hamilə qadının dərman preparatlarının qəbulu ciddi göstəriş olduqda həkim nəzarəti ilə qəbul edilməlidir. Nə olub isə o keçmişdə qaldı, siz yeni səhvliklər etməyin. Sağ olun

  • nigar

    Salam doctor.cox sag olun cvba gore.ya men sehv yazdim ya siz sehv basa dusdunuz.men hamilelikden evvel yod mualicesi almisdim.6ay olmazdi hamile qalmaq ama men 3ay kecdikden sonra hamile qaldim.hamileliyin 17ci heftesinde usaga hidrosefalaya diaqnozu qoydular.ve mende dolyani maye de cox idi elave olaraq suyun terkibindede nese var idi.abort meslehet gorduler,oldum.sualum budu ki bu xestelik neden emele geldi?ve hansi analizler vermeliyem?ikinci defe emele gelme ehtimali varmi.xahis edirem etrafli cavablandiradiniz.cix sag olun.

    • Fuad Nəzərov

      Salam. Siz hamiləlikdən öncə əgər istəsəniz genetik analizlər verə bilərsiniz. Ancaq bir döldə Hidrosefaliya xəstəliyi yaranıbsa bu o demək deyil ki ondan sonrakı döldə mütləq yaranacaq. Siz sağlam həyat tərzi aparsanız (düzgün qidalansanız) ana bətnindəki uşağın xəstələnməsi minimuma enəcək. Sağ olun

  • Anonim

    doktor sualimin yarisi gelmedi tezeden yaziram.zob emeliyyatindan sonra yod mualicei almisdim hamilelik olmazdi ama men hamile qaldim,ikili test eledim,normadan lap cox cixdi.usaqdaki hidrosefaliyaya sebeb yod ola bilerdimi?birde doktor men cox esebiyem,hamileliyimin ilk heftelerinde hansi ki bu erefede usaqda orqanlar emelegelir,men cox boyuk stress yasadim bundan da ola bilerdimi?20ci heftesinde abort olundum
    ,basin olcusu qeyd olunan normadan cox boyuk idi.duzmu eledim abortu qebul elemeknen?ilk hamileliyim idi ve QUA,SUA,koaquloqramma,rubella ve qanda seker analizleri vermisdim,temiz idi.doktor bu xestelik haqqda maraqlanmaqdan artiq xeste olacam deye qorxuram.xahis edirem cavablandirardiniz.geneti analiz de vermisdim temiz idi.doktor bu cur hidrosefaliyaya sebeb ne ola biler?men hansi analizler vermeliyem?bu problemin ikinci hamilelikde de em gelme ehtimali varmi neqederdir?cox sag olun doktor.doktor xahis edirem emaile yazardiniz zehmet olmasa minnetdaram.

    • Fuad Nəzərov

      Salam. Siz hamiləlik dövrünə çox ciddi yanaşmalısınız. Sadaladığınız dərmanları hamiləlik zamanı qəbul etmək əks göstərişdir. Siz hamilə olduğunuz zaman vaxtaşırı USM və qinekoloq həkimin ciddi nəzarətində olmalısınız. Sağ olun

  • salam doktor. hamileliyimin 20 ci heftesinde dole hidrosefaliya diaqnozu qqoydular.basin olcusu qeyd olunan normadan cox idi.iki hefteye daha da artdi basin olcusu dediler hekimler,abort meslehet gorduler.abort oldum. doktor,men zobdan emeliyyat olmusdum

    nigar

  • efsane ehmedova

    Salam.menim qardawim 26 yawindadi.hidrosefaliyasi var.yerimede ve nitqde hec bir qusur yoxdur.fiziki cehetden de cox saglamdir.ama biraz eqli problemi var.uwag vaxti mektebe getsede hec bir wey oyrene bilmeyib.oxuma yazma bilmir.bilmek isterdim bunu emeliyyat vasitesile duzeltmek olar?ve mumkunse emeliyyatin mebleginide yazardiz.onceden tewekkur.

  • Feride Huseynova

    Xahis edirem cavablandirasiniz. Salam. bizim usaqda 10 ayliqdir. dogusda travma ile oldu 1 ci dereceli qansizma diaqnozu qoyuldu. 10 aydir mualice alir sol medecikde su cekilib amma sag medecikde artib. 13 dur. normal gosterici nece olmalidir? ancaq usaqin basinda boyume yoxdu.

    • Fuad Nəzərov

      Salam. Sizin hydrosefaliya xəstəliyinin meyarı başın perimetrinin dəyişilməsidir.Əgər artma yoxdursa bu yaxşı göstəricidir. Sağ olun

  • Ilkin Abbasxanli

    Salam. Menim qizim Xedice Abbasxanli 33 gunlukdur. 16ci gununden xestexanalardadir. 29cu gun uziynen aydinlawdiki beyninde 3cu dereceli qansizma var. Napravleniya oldu Neyrocerrahiye xestexanasina. Burda hidrosefaliya diaqnozu qoyuldu. Burdada shunt emeliyyati meslehet goruldu. Her atanin ede bileceyi kimi mende muxtelif variantlar axtarib mocuze axtariram ALLAHdan menim qizim adi mualiceynen yeni emeliyyatsiz xilas olunsun Bele xesteleriniz olubmuki emeliyyatsiz sagalsin?

Leave a Comment

Start typing and press Enter to search